Bussenverbod: hoge druk, maar met resultaat

Als je de media volgt, lijkt het alsof het bussenverbod en alternatief vervoer van toeristen in de stad pas de laatste weken speelt, maar eigenlijk zijn wethouders Ben Tap (D66) en Samir Bashara (GroenLinks) er al veel langer mee bezig. Samir: “Eind november stonden we op een tweesprong: gaan we het nog dit seizoen regelen of komt er pas in 2018 een oplossing?”

Even geheugen opfrissen: waar gaat het ook alweer over?

“De Hoornse binnenstad wordt bezocht door veel toeristen. Dat brengt onvermijdelijk meer verkeer met zich mee. Met name de touringcars veroorzaken overlast: op drukke dagen moesten er wel twaalf grote bussen, ongeveer tegelijkertijd, door de smalle straten in het centrum. Bewoners ervoeren veel overlast, niet vreemd. Een groot deel van die bussen vervoert vakantiegangers van riviercruiseschepen vanuit de haven naar Volendam, de bloembollenvelden of andere toeristische bestemmingen. Tijdens de piek waren we soms tientallen bussen tegelijk in de binnenstad, met een grote concentratie rond de halte Visserseiland.”

Extra handhaving, zou dat een oplossing zijn?

“Vanaf 2015 werden intensief handhavers ingezet om de bussenoverlast te voorkomen. Dat leek in eerste instantie een goede oplossing. De bewoners gaven aan dat het prima ging, zolang de handhaving aanwezig was, maar dat het meteen misging zodra die er niet meer was. Het jaar daarna hebben we de handhaving verder geïntensiveerd. Dat verliep redelijk, maar tegen die tijd was het maatschappelijk debat verscherpt. Mede door de geruchten dat een deel van de raad ook de witte vloot naar het Visserseiland wilden halen, zakte het draagvlak verder weg. Handhaving werd niet langer als oplossing gezien. Hoe intensief ook."

Boten weg, bussenoverlast weg? Werkt het zo niet?

“De overlast van de bussen hangt samen met de riviercruiseschepen in de haven. In eerste instantie zochten we naar een andere aanlegplaats voor die boten, maar die werd niet gevonden. De raad besloot in de zomer van 2016 dat de riviercruiseschepen voorlopig bij het Oostereiland bleven aanmeren. Het verzoek werd gedaan om het bussen probleem autonoom op te lossen. Wij hebben daarop meteen aangegeven dat dit nauwelijks uitvoerbaar was. Toch zijn we de uitdaging aangegaan: kunnen we het bussenprobleem in 2017 oplossen als de boten op dezelfde plek aanmeren als de afgelopen jaren?”

Waarom is niet direct besloten tot een bussenverbod?

“Het is nogal een ingrijpende maatregel. Het betekent dat touringcars niet meer in het hele centrum mogen komen. Daarom hebben we eerst, in overleg met de gemeenteraad en belanghebbenden, gezocht naar alternatieve oplossingen. Maar in de loop van de tijd werd duidelijk dat een bussenverbod eigenlijk onvermijdelijk is. Het lijkt misschien alsof daar lang over is gedaan, maar in feiten hadden we slechts een paar maanden de tijd. Vanaf het zomerreces - vlak daarvoor was immers pas besloten dat de schepen in onze binnenstad bleven aanmeren - tot in het najaar hebben we, met de beperkte capaciteit die er nu eenmaal beschikbaar is, gezocht naar andere opties. Half november, dus na ongeveer 2,5 maand onderzoek, werd geconcludeerd dat alleen met een verbod een werkbare situatie zou ontstaan."

Is die beslissing niet overhaast genomen?

“In het najaar stonden we op een tweesprong: konden we de bussenoverlast nog per 2017 oplossen, zoals nadrukkelijk werd gevraagd door bewoners en gemeenteraad, of moesten we wachten tot 2018? We hadden twee opties. De eerste was de koninklijke route met een uitgebreid proces, waarbij we alle belanghebbenden - en dat zijn er nogal wat - volop bedenktijd zouden kunnen bieden en uitgebreid overleg met de raad mogelijk was. Dit zou echter hebben geleid tot een lange doorlooptijd. Dan was 2017 absoluut onhaalbaar. De tweede optie was doorpakken.

Het uitvaardigen van een inrijverbod bleek een collegebevoegdheid. Het is gebruikelijk in Hoorn om bij politiek gevoelige dossiers toch de raad uitgebreid te betrekken en dat doen we gewoonlijk ook. Alleen zou dat nu vertraging hebben opgeleverd, die een oplossing in 2017 onhaalbaar zou maken. Diezelfde gemeenteraad drong ook aan: de tijd begon te dringen, de overlast voor de bewoners was onaanvaardbaar, daadkracht was geboden. Er moest gewoon nu een oplossing komen. Toen hebben we de afweging gemaakt dat het resultaat in dit geval belangrijker was en hebben we de snelle route gekozen, wetende dat we dan heel korte tijd een vrij complex traject zouden moeten lopen, waarin ongetwijfeld fouten zouden worden gemaakt en waarbij veel betrokkenen zich wellicht overvallen zouden voelen. Toch hebben we die route gekozen, omdat de overlast voor bewoners in onze ogen niet nog een jaar mocht voortduren."

Klaar, bussenverbod. Of komt daar meer bij kijken?

“We wisten dat we van alles moesten gaan regelen. Alternatief vervoer, bijvoorbeeld. En een ontheffing van het bussenverbod voor culturele instanties zoals het Museum voor de Twintigste Eeuw en het Westfries Museum. Ben Tap heeft zich vanuit zijn portefeuille  toerisme ontfermd over de contacten met rederijen, elektrische vervoerders en dergelijke, om de passagiers van A naar B te krijgen in 2017. Ikzelf ben mij vooral gaan buigen over de verkeerskundige kant. Welke opstapplaats voor bussen was het best? Welke infrastructurele maatregelen waren nodig? We hebben nu alternatief vervoer geregeld voor 2017, elektrische treintjes die de toeristen gaan vervoeren. Vanaf 2018 is dat alternatieve vervoer de verantwoordelijkheid van de organisaties zelf, maar in dit overgangsjaar moesten we toch de ondernemers tegemoet komen: zij hadden al afspraken gemaakt met de touroperators en ze konden niet de prijzen nog aanpassen.

Het zal overigens in 2017 zonder enige twijfelen nog wel een aantal keer misgaan. Je kunt niet verwachten dat zo'n grote verandering in één keer probleemloos plaatsvindt. Daarvoor is het gewoon te complex. We gaan er natuurlijk alles aan doen om de overlast tot een minimum te bepreken. Gelukkig zijn verreweg de meeste betrokkenen, zowel bewoners als bedrijven,  daarin heel redelijk en constructief. Vrijwel iedereen begrijpt dat we niet kunnen toveren, dat eedereen er de schouders onder zet en dat er zelfs dan nog wel hier en daar overlast zal ontstaan. Als veel mensen onze mooie stad bezoeken, heb je nu eenmaal veel vervoersbewegingen. Bussen zoals voorheen, of elektrisch vervoer zoals in 2017 en verder. Daar ontkom je niet aan." 

Is deze keuze voor de elektrische treintjes halsoverkop gemaakt?

“Wel snel, maar niet te snel. De gemeente kan situaties als deze enkelvoudig onderhands aanbieden, zoals dat heet. Oftewel: één aanbieder vragen een opdracht uit te voeren. Vaak wil je natuurlijk liever kiezen uit enkele opties. Er bleken op deze korte termijn echter geen echte alternatieven te zijn voor de gekozen aanbieder (Hoorn City Tours). Die kon alles snel regelen en de opdracht die wij als gemeente hadden tijdig uitvoeren. Alle andere initiatiefnemers hadden meer tijd nodig en / of hebben plannen die niet het gehele probleem oplossen. Het zou overigens heel goed kunnen dat zij in de toekomst wel een rol kunnen spelen in het havenvervoer. De afspraak die nu is gemaakt, geldt voor een jaar. In 2018 kan iedereen weer meedoen, misschien dat andere aanbieders dan meer tijd hebben om hun aanbod concurrerend te maken.”

Zou je het achteraf anders hebben aangepakt?

“Haha. Dat is altijd een boeiende vraag. Een gevleugelde uitdrukking is 'met de kennis van'. Nou, met de kennis van nu hadden we achteraf beter meteen in augustus tot dat inrijverbod kunnen besluiten. Echter, die kennis van nu hadden we toen natuurlijk nog niet. GroenLinks had in het voorjaar nog een motie ingediend tot zo'n verbod. Die werd destijds niet aangenomen in de raad. Het was dus ook niet alsof daar een duidelijke opdracht voor bestond. We moesten echt eerst op zoek naar alternatieven. Maar die bleken er uiteindelijk gewoon niet te zijn en dus moesten we dit besluit alsnog nemen, maar pas eind vorig jaar. Daardoor ontstond een proces dat te wensen over heeft gelaten. Terugkijkend denk ik echter niet dat het heel anders had kunnen verlopen. We hebben er alles aan gedaan. Soms moet je nu eenmaal moeilijke keuzes maken als bestuurders. Kiezen uit twee kwaden. Dit is daar een goed voorbeeld van. En dan komt het aan op bestuurlijk lef. Gelukkig zijn we nu op weg naar de uitgang en een einde aan de overlast."